De fenologische kalender – februari

Niet elk jaar is hetzelfde. Dit jaar is de winter uitzonderlijk zacht verlopen, het andere jaar kan het nog juist zeer koud zijn in februari.

Gewone zaai- en plantkalenders houden geen rekening met deze verschillen in temperatuur per jaar. Je kunt daarom rekening houden met de zogenaamde fenologische kalender, die koppelt verschijnselen in de natuur aan geschikte activiteiten in je tuin. Tuinvereniging Velt heeft een mooie fenologische kalender gemaakt (link onderaan).

De fenologische kalender deelt het jaar op in tien seizoenen met haar eigen “indicatorplanten“. Dit zijn veel voorkomende planten die aangeven of een bepaald seizoen al is aangebroken. Volgens de fenologie begint de lente dus niet elk jaar op 21 maart. De prille lente begint als o.a de Hazelaar, de sneeuwklokjes en de Els bloeien. We bevinden ons – afgaande op de waarnemingen buiten – nu tussen einde winter en aan het begin van de prille lente.

Waarnemingen op 7 feb. 2020 in onze tuin,  tijdens dag 3 van de Cursus ‘De natuurlijke en eetbare tuin’:

Bij goed weer – mits het niet teveel regent- kunnen we o.a. de eerste radijsjes, sla en doperwt komende twee weken buiten zaaien. In de wandkas buiten heb ik al tuinbonen voorgezaaid.

Links:
tuinvereniging Velt
fenologische kalender van Velt

Cursusdag 2: Winterstekken maken

Met deze zachte januarimaand kun je mooi wat winterstekken maken van gewenste heesters voor je natuurlijke en eetbare tuin.

Winterstekken kun je in de maanden oktober t/m februari, wanneer het blad is gevallen en de groei van de plant op een laag pitje staat.

Afgelopen vrijdag maakten we op de tweede cursusdag bij ons thuis in Arcen winterstekken van diverse soorten, o.a. van wilg, rozen, vlier en zwarte bes. Ook hebben we eetbare planten gescheurd en gedeeld, o.a. bloedzuring en pimpernel.

Ook maakten we bladstekken van Eeuwig Moes, een overblijvende koolsoort (zie foto).

Bomencursus “De aarde, de hemel en de bomen” in Sauerland

BOMENCURSUS “DE AARDE, DE HEMEL EN DE BOMEN” IN SAUERLAND      “Vergeten natuurritmes van bomen, volle maan en seizoen”

Data: zaterdag 29 augustus – donderdag 3 september 2020

Bomen zijn boeiende levende wezens, waarmee wij mensen vanaf de oertijd een relatie hebben, die verder gaat dan alles wat ze ons leveren aan hout, vruchten, medicijnen, beschutting enz. Zij hebben een grote invloed op ons welzijn, hun jaarritme volgt die van het universum en zij verbinden hemel en aarde met elkaar met een kracht die groter is dan de onze. Tijdens de vijf dagen in Centrum Savita gaan we in op de kracht van inheemse boomsoorten, wat hun duiding was voor mensen in de (pre)historie en welke functie zij hadden in hun jaarkalender. We leren de solar en lunar eigenschappen van boomsoorten herkennen en hoe die reageren op volle maan. Je aandacht richt zich vanzelf op bomen en je komt hierdoor meer in verbinding met bomen en misschien ook met jezelf. We sluiten af met een volle maan viering op de laatste avond.

De cursus wordt gegeven door Maja Kooistra. Zij heeft diverse boeken over bomen geschreven, zie www.bomen.org.

>> Download hier de Flyer van de Bomencursus (A4 pdf).

Verblijf: Centrum Savita, In der Burbecke 15, 59955 D-Winterberg-Niedersfeld, zie www.savita.nl | Data: zaterdag 29 augustus – donderdag 3 september 2020 Aantal deelnemers: 14-18 personen   Kosten, inclusief verblijf met eigen kamer douche/ wc en volpension vegetarisch, koffie en thee; exclusief extra drankjes € 515,00. Inlichtingen en opgaven: Maja Kooistra, info-apestaartje-bomen.nl, www.bomen.org en Carolien Hendrix, carolienhendrix-apestaartje-ziggo.nl over de locatie en het verblijf.

NB 17.02.2020: Deze reis is volgeboekt, je kunt je aanmelden voor de wachtlijst of als geïnteresseerde voor een vervolgcursus bij voldoende belangstelling.

Ontspannende winterdagen in Sauerland: 22-25 feb. 2020

Ontspannende winterdagen in Sauerland: 22-25 feb. 2020

– inschrijving sluit 17 feb.-

Voor wie wil bijkomen, de carnavalsdrukte wil ontvluchten, wandelen in de natuur én nieuwe inspiratie wil opdoen. Je kan meedoen met gezellige winterdagen in februari bij Savita met de nichtjes Suzanne van den Homberg (www.suzannesinspiratie.nl) en Carolien Hendrix (www.hubertinahof.nl) De aankomst is op zaterdagmiddag 22 februari. Op zondagmiddag 23 februari en maandagmiddag 24 februari zijn er twee creatieve leerzame workshops. Eén over ontspannende kruidentoepassingen (gegeven door Carolien) en één inspiratieworkshop met tekenen/schilderen (gegeven door Suzanne). De overige tijd is voor je eigen invulling. Bijvoorbeeld kun je heerlijk gaan wandelen -er is altijd wel iemand die mee wil-, lezen of een bezoekje brengen aan Winterberg. Het vertrek is dinsdagmiddag 25 februari. De kosten voor deze 4-daagse reis inclusief drie overnachtingen op eigen kamer met douche/wc, volpension (vegetarisch) en  én de workshops bedragen €190,-.  Meer info/aanmelden: info apestaartje hubertinahof.nl of bel Carolien nul zes 100 738 69. Het vervoer is op eigen gelegenheid, mogelijk kun je carpoolen.

Uitgewerkte inspiratie: tekening met Beuk

 

Cursus: ‘De Natuurlijke & Eetbare Tuin’

In januari 2020 is een cursus ‘De Natuurlijke & Eetbare Tuin’ van start gegaan. De cursus is op 10 vrijdagen, om de 14 dagen een lesdag. We leren in ontspannen sfeer over natuurlijk tuinieren, toepassingen van kruiden en de ‘eetbare border’. Deelnemers hebben geen grote tuin of speciale plantenkennis nodig om mee te doen.

Onderwerpen in de cursus zijn:
• Natuurlijk tuinieren
• Bloemen waar je blij van wordt (en de bijen ook)
• Verse kruiden in de keuken
• Gemakkelijke groenten en fruit in je tuin
• Kruiden-EHBO, toepassingen voor je gezondheid
• De eetbare border, plantensoorten en recepten

In de ochtend is er steeds theorieles. We lunchen samen. In de middag is er een praktijkdeel, wanneer mogelijk buiten in de Hubertinahof. Volgend jaar is er weer een nieuwe serie. Heb je interesse voor deelname in 2021, stuur dan een mailtje. Er wordt gewerkt met een kleine groep.

 

(Wilde) Postelein – Portulaca oleracea

Er groeit een kruipende plant in onze moestuin, waarvan ik eerder dacht dat het een vetplant was. Ik heb hem al laten staan omdat ik vond dat hij de droge grond zo mooi afschermde tijdens de hittegolf, bovendien is hij niet hinderlijk, overwoekerend. We kweken zelf rechtopgroeiende zomerpostelein in de moestuin. Het viel me al op dat deze plant er zo op lijkt. Nu zei mijn vader dat Konijn verspreider is van Posteleinzaden. Inderdaad blijkt na deze opgezocht te hebben de kruipende plant in onze tuin de eetbare Wilde Postelein. Een mooi en gezond kadootje terug van Konijn!

Naam: Portulaca oleracea

De naam Portulaca komt van het Latijnse porto (deur), mogelijk vanwege de afvoerende werking en lac (melk) naar het melksap. De naam kan echter ook zijn afgeleid van het Latijnse portula (poort), omdat de zaadddoos met een deksel opent. Oleracea betekent als groente gebruikt of in moestuinen groeiend.

Postelein en gezondheid

De plant bevat veel omega-3-vetzuren, anti-oxydanten, vitamines C, E en beta-caroteen, kalium, kalk en magnesium. Verder tyramine, noradrenaline en dopamine stoffen die de prikkeloverdracht in onze zenuwen helpen. De plant bevat ook veel slijmstoffen, die verzachtend zijn voor huid en slijmvliezen.

Postelein in salade en soep

Postelein is goed bruikbaar rauw in salade met olijfolie, de olie verbetert niet alleen de smaak maar zorgt ook voor een betere opname van de vetzuren in het lichaam.

Daarnaast is dit kruid zeer bruikbaar in soep, gedeeltelijk met groenten zoals prei laten mee koken en op het eind van het kookproces nog wat gemixte postelein even laten meetrekken.

Postelein kompres huid

Uitwendig is dit kruid te gebruiken als papje of kompres voor een gezonde huid, bij acné, een vette huid of eczeem. Eventueel mengen met lijnzaad. De slijmstoffen samen met de vetzuren maken van dit papje een huidoppepper bij uitstek.

Kruidenthee, Kruidenolie en tincturen

Met de kruiden heb ik afgelopen maanden niet stil gezeten. Ik heb twee grote zakken vol ongeveer 20 soorten kruiden gedroogd om van de winter theemengsels  mee te kunnen maken. Sommige kruiden stonden zo opvallend voor mijn neus dat ik ze wel moest plukken, zoals Herderstasje, Heermoes en Moerrasspirea.

Verder heb ik drie soorten kruidenolie gemaakt (een met Toortsbloemen (voor borst en holtes), een met Kamillebloemetjes (o.a. voor voetschimmel), een met Sint Jansbloemetjes, voor spier- en gewrichtspijn).

Kruidenolie

Ik heb 7 soorten tincturen gemaakt. O.a. een van Herderstasje (voor schoon houden van de vaatwanden), Haver (kalmerend), Heermoes (versterkend voor  gewrichten en bindweefsel), Rode Zonnehoed (bij griep, verkoudheid), Moerrasspirea (bij [weke delen] reuma)  Opvallend is dat die kruiden voor mij stonden, waar ik niet omheen kon en die mensen in mijn omgeving ook goed blijken te kunnen gebruiken.  Mooi is het, om die signalen niet te negeren, maar er iets mee te doen.

Tincturen

Oogsttijd

Na alle zaaien, water geven, onkruid weghalen, mulchen en mesten is nu de oogsttijd echt begonnen. De aardappelen zijn nog steeds aan het groeien maar beginnen nu wat geel te worden. De allereerste bak tomaten is gisteren in de kas geoogst! Onze primeur, nooit eerder tomaten gehad. Ze smaken heerlijk zoet! Vanochtend tomaat met ei gebakken voor ontbijt om het te vieren. We hebben al veel komkommers geoogst in de kas, op het land is ook augurk, er zijn pompoenen, groene en gele courgettes, de eerste pruimen van ons boompje zijn opgesmuld, het blijken heerlijke Reine Claude! Er zijn veel zwarte bramen rijp, lekker in de yochurt. Ook de Japanse wijnbes geeft al een tijdje kleine maar heerlijk zoete rode vruchtjes. Van onze blauwe bessenstruiken krijgen we er helaas maar heel weinig, ook al hingen er veel bessen aan. De vogels zijn ons voor en houden elk blauw besje scherp in de gaten. Volgend jaar wat op verzinnen.

Bomen

Alle geplante boompjes doen het goed. De 25 jaar oude Toverhazelaar gekregen van mijn moeder, kreeg donkerbruine randjes aan het blad, maar na een gift met kali zijn deze randjes helemaal weer weggetrokken! Haar weggegeven Judasboom met hartvormig blad doet het werkelijk prachtig. De Walnoot en kersenboom (Stella), gekregen van mijn broer doen het heel goed. Ook de boompjes die ik van lieve vriendinnen heb gehad doen het ook prima: een Perzik en Morellenboom. Morellen zijn zure kersen, lekker om jam, vlaai en brandewijn mee te maken.

Koninginnepage

Afgelopen  week zag ik tot mijn grote vreugde een rups van de Koninginnepage op de Venkel zitten. Toen ik vervolgens even ging uitrusten en kijken naar alle moois in groenten- en bloementuin, zag ik Konijn tevoorschijn komen. Wat is hij/zij prachtig gegroeid met een mooi glanzende vacht! Terwijl hij/zij mij goed in de gaten hield, ging hij/zij lekker knabbelen aan de Klaverzuring. En even later – fladder-fladder-fladder-bliksemsnel – kwam een echte Koninginnepage voorbij ! Grote vreugde!!!

Bron foto: https://www.nvwgdegrutto.nl/koninginnenpage.html

Achterland

Inmiddels kunnen we ook het aangrenzende achterlandje van ruim 900 m2 aankopen, dit is een verwilderd stuk met daarop grotere bomen waaronder een supergrote Hazelaar (hier ben ik heel erg blij mee!), een walnoot, enkele fruitboompjes, doorgeschoten Kersenbomen  en …. heel veel Reuzenberenklauw, distels etc. Hier hebben we nog een uitdaging te gaan, maar daar is geen haast mee. Dit deel blijft bomentuin wat we verder af en toe maaien. Verder gaan we hier een vuurplaats maken o.a. voor de gietijzeren kookketel.

Voodoo-lelie

Voodoo-lelie (Sauromatum Venosum)

Ik kwam een paar dagen geleden ineens in onze ‘ bostuin’ een voor mij onbekende plant tegen. Ik vond hem meteen eng! Iets wat ik normaal niet gauw bij planten heb. De zwart gevlekte stengel en het rood gevlekte uitlopende blad uit te grond waarschuwden mij dat hij giftig is. Ook dacht ik vanwege de groeiwijze aan een bol of knol. Hanny, een van de ‘kruidenvrouwen’ waar ik vaker mee op reis ga, gaf me na een dag uitsluitsel: het is de Voodoo-lelie. Niet zo vreemd dus dat ik deze plant eng vond.

De Voodoo-lelie is een vrij exotische plant, die oorspronkelijk uit de tropische delen van Afrika komt (van Sudan tot Malawi en Zambia). Ze komt ook voor op het Arabisch schiereiland en in India. In 1815 werd de Voodoo-lelie als zeldzaamheid naar Europa gebracht. Hij is redelijk winterhard, tot -10 oC). De plant is geen echte lelie maar schijnt verre familie te zijn van onze Aronskelk (ook giftig). Ik weet niet hoe deze plant in onze tuin komt, misschien hebben de vogels of muizen zaadjes uitgepoept, heeft de vorige eigenaar hem geplant, of komt hij vanaf de Kasteeltuinen. Ik kan me herinneren dat ik in het vroege voorjaar de rode zaadbessen in een muizenvoorraad heb gezien bij het omspitten van de tuin. Ik vroeg me toen al af wat het was, omdat die zaadbessen na een winter nog steeds rood waren.

Inderdaad blijken alle delen van de plant giftig, maar goed hij staat niet in de moestuin maar in onze schaduwrijke bostuin. Het is dus een schaduwplant. Voodoo: ‘De donkere kant’. Alhoewel hij zijn naam eraan ontleent dat de droge bol zonder water of voeding kan gaan bloeien. En hoe! De bloem heeft een vrij bizarre vorm en stinkt! Tijdens de bloei wordt het onder in de kolf heel warm, soms nog warmer dan de omgevingstemperatuur, je kunt het voelen. Door de warmte ontstaat een vieze geur die vliegen aantrekt om de bloemen te bestuiven. De geur wordt getypeerd als “rottend vlees, natte hond, mest”. Na een korte bloei van 1 of 2 dagen komen vervolgens de groene bladeren tevoorschijn. De bloei heb ik gemist, wel heb ik volgens mij de schutbladeren gevonden. Het groene blad is ook interessant. De bladstengels zijn net als het schutblad donker gespikkeld en het blad heeft een aparte vorm. Na de bloei ontstaat in het hart een bol gevuld met zaadbessen welke kunnen worden uitgezaaid en vrij snel ontkiemen.

Alles aan deze plant laat zien dat hij giftig is, en dat is hij dus ook. Maar hij is zeker interessant, vanwege de bijzondere groeiwijze, vormen, kleuren en geur, zijn herkomst en de naam. Hij mag dus blijven staan en zal met gepast respect worden behandeld.

Dieren in de tuin

Hoe vaker we in de tuin zijn en hoe beter alles begint te groeien (ook het fruit: bessen, aardbeien en kersen), hoe meer dieren zich in de tuin laten zien. Ik beschouw ze als vrienden in ons tuinparadijsje. Ook zij hebben immers een veilige rustplek en eten nodig.

Konijntje

Dit weekend liet zich regelmatig een jong zeer snoezig konijntje zien, helemaal niet bang en rustig knabbelend aan Zevenblad en gras. Erik rende er klappend achter aan om hem weer weg te jagen. Dat was een heel vrolijk gezicht, maar gelet op de kool, sla, en jonge bloemen gaan we toch maar konijnengaas zetten. Het konijntje kan best maar vroeg leren om achterdochtig voor de mens te zijn. Er zijn diervriendelijke maatregelen beschikbaar om de oogst te beschermen. Volgens de buren zou je ook goed een naar petroleum stinkende lap kunnen ophangen, dit hebben zij ooit gedaan bij een haas in de moestuin. Ruikt wel niet zo lekker voor de tuinier. Ik heb vorig jaar zelf afgeknipte pepermunt en salie in een heel vers konijnenhol gelegd. Hielp ook goed, het konijn bleef verder weg.

Koekoek

Op weg naar de moestuin vliegen de sierlijke dunne blauwe libellen al om je heen. In de tuin zijn veel merels en een roodborstje. Ze komen graag nieuwsgierig vlakbij ons kijken als we aan het werk zijn en wurmpjes vangen. Ook lusten merels graag fruit, dus volgend jaar wapperende geluidmakende dingetjes in de kersenboom hangen. Verder heb ik al tweemaal een overvliegende Koekoek gezien. De eerste keer dat hij overvloog riep hij zijn naam! Vandaar dat ik nu weet dat hij beetje lijkt op een sperwer als hij vliegt. Ook zag ik dit weekend tweemaal een prachtige blauwe IJsvogel over de beek vliegen. Die zitten veel in Arcen, aan de Maas en bij de beek. De houtduiven pikken graag een graantje of boontje uit de tuin en eten ook het jonge groen, daarom staan er tunneltjes over de groentenplanten. Een perfect werkende maatregel.

Regenwormen

Bij het scheppen in de aarde komen er meteen kleine zandbijtjes op de verse aarde af, waarom weet ik nog niet. Ook zitten er veel regenwormen,  die komen bij het spitten naar boven. Ik red ze zo goed als mogelijk bij het opgraven. Soms zijn ze wel 20 centimeter lang! Het zijn essentiële dieren voor de bodem en dus voor de tuin. Ik ben erg blij met elke regenworm! Deze tere weke diertjes eten de organische grote delen (zoals onkruidresten) in de grond op en poepen deze na vertering als fijne deeltjes uit die voor de planten opneembare voedingsstoffen bevatten. Het zijn echte bodemhelden!

Aspergehaantje

Er zitten veel hommels in de tuin. In de tunnelkas zat pas een hele grote bijzonder uitziende (Koningin?) van een mij niet bekende  hommelsoort. Omdat hommels, bijen en wespen lastig uit de tunnelkas wisten te vliegen, ondanks dat de (lagere) deur open stond, heb ik de gazen raampjes bovenin de zijkanten open geknipt. Dat hielp goed. Verder zitten er veel soorten vliegbeestjes en kevertjes in de tuin -ook prachtige goudkleurige en blauwe kevers. Het mooie Aspergehaantje zit op de asperges, deze zet zijn eitjes af op de plant en zijn larven eten de plant op. Ze lusten ook alleen asperges. Hierdoor kan de plant minder voeding aanmaken en opslaan voor de wortels in de winter. Remedie: aspergehaantjes vangen. Ze elders loslaten kan ik proberen, zouden ze de asperges weten terug te vinden? Hoe komen ze überhaupt, als je een paar aspergeplanten zet?  Een wonder eigenlijk! Gisteren verstoorde ik een hele grote oranje nachtvlinder uit zijn dagslaap bij het tuinhuis, die onder een handdoek om de pomp gehangen zat te dutten. Ook de vele kevers en de talrijke spinnen zijn (meestal) zeer nuttig, bij het omzetten van organisch materiaal en bij het eten van allerlei vliegjes. De natuur is een wonder, elke dag zie en leer ik zoveel.

Strontvliegen

Bij de ton met (naar rotting en mest stinkende!) brandnetelgier  vliegen dikke strontvliegen.  Ik heb de brandnetelgier gisteren steeds als klein scheutje in gieter water gedaan, een soort ‘bio-pokon’. Doet ook wonderen hoop ik. Ik heb de appelbomen ermee gespoten tegen de luizen. Eén appelboompje heeft het zwaar te verduren gehad. Hoe jammer, want hij bloeide zo prachtig! Nu staat hij er triest bij met veel kleine appeltjes maar nog maar weinig blad. Hoop dat hij de zomer gaat overleven. Heb hem gisteren extra mest en brandnetelgier gegeven. Hij krijgt ook hulp van de talrijke wantsen en lieveheersbeestjes die de bladluis eten. De druivenstruik blijkt momenteel ook zomersnoeiwerk (‘toppen en dieven’) nodig te hebben. Hier zit ook een soort galmijt (beestje) in het blad, niet echt heel schadelijk voor de druif, mits het er niet teveel zijn. Er hangen veel trosjes druiven aan! Straks wil ik er zakken omheen doen tegen de wespen die in het najaar graag hun honing met de zoete druiven maken.

Woelmuizen

De pompoenen zijn goed opgekomen met zaad van eigen oogst van jaar: Butternut, Hokkaido en Sweet Dumpling. Ik ben benieuwd naar de vruchten. Ook hangen er al courgettes aan onze struiken. De woelmuizen hebben ze ook ontdekt. Twee holletjes onder elke courgettestruik.